Problemen van de oceaan
Ooit was de oceaan een ongestoord gezond ecosysteem. Dit veranderde in de 19e eeuw aan het begin van de Britse industriële revolutie. De oceaan werd de grootste vuilnisbak ter wereld; alles wat men aan giftige stoffen kwijt wilde werd in de oceaan geloosd. Tegenwoordig zijn er enkele honderdduizenden verschillende gifstoffen in zee én in de zeebewoners te vinden. Krijgen we deze prachtige oceaan ooit weer gezond?
Overgeëxploiteerd
De oceaan is een voedingsbron voor mens en dier. Maar jammer genoeg is het vrijwel altijd de mens die voor negatieve veranderingen in ecosystemen zorgt, zowel in zee als op het land. Bijvoorbeeld door overbevissing, waardoor het ecosysteem in disbalans raakt. De kettingreactie die daardoor ontstaat, heeft invloed op de biodiversiteit.
Denk maar eens aan een visserschip dat tonnen vis in een keer naar boven haalt. De walvis wilde hier ook net zijn hapje komen halen, maar moet nu veel verder zwemmen. De paaigronden waar de juist gevangen vis heen ging worden nu leger, waardoor er minder eten is voor andere vissen. Exoten, dieren die hier niet thuis horen, kunnen van zo’n disbalans profiteren. Dit kan een groot effect hebben op de gehele omgeving.
Een bekend voorbeeld is de Japanse oester die aan de romp van schepen meegekomen is naar de Noordzee en de Noordzee-oesterbanken die het door slepen met visnetten al erg moeilijk hadden, hebben verdrongen en hebben het hele gebied overgenomen.
De (blauwvin)tonijn is spijtig genoeg dan weer een goed voorbeeld van een soort die door overbevissing bijna uitgestorven is. Maar dat is zeker niet de enige soort.
Zuurstof productie
De regenwouden in het Amazonegebied worden wel eens ‘de longen van de aarde’ genoemd. Maar eigenlijk klopt dat niet. Waar de Amazone voor 20% van de zuurstofproductie op aarde zorgt, levert de oceaan meer dan 50% van alle zuurstof die organismen zoals de mens, maar ook alle andere dieren, nodig hebben om te kunnen (over)leven.
Deze zuurstof wordt geproduceerd door heel kleine plantjes – het fytoplankton – die CO2 omzetten in zuurstof en eiwitten. De plantjes worden opgegeten door oceaanbewoners en staan daarmee bovendien aan de basis van de voedselketen in de oceaan. Het fytoplankton staat echter ernstig onder druk: volgens recent onderzoek is de hoeveelheid hiervan in de afgelopen 50 jaar, op veel plaatsen in de oceaan met maar liefst 40% afgenomen.
Plastic afval
Op dit moment drijven er ongeveer 18.000 stukken plastic afval per vierkante kilometer rond in de oceaan. Een groot probleem, want schelpdieren zoals oesters en mosselen krijgen dit in de vorm van micro- en nanoplastics binnen via hun voeding. De opstapeling van microplastics begint al bij plankton, dat ook plasticpartikeltjes opneemt.
Plankton wordt gegeten door vele kleine organismen en kleine visjes, die op hun beurt voedsel zijn voor grote vissen, die dan weer door toppredatoren zoals bijvoorbeeld orka’s, haaien of de mens verorberd worden. Hoe hoger in de voedselketen, hoe groter de opstapeling van die microplastics. Men noemt dit bioaccumulatie. Hoewel wordt gezegd dat vis eten gezond is, is het – mede door plastic afval – dus maar ten zeerste de vraag hoeveel waarheid er nog schuilt in die bewering.
Eco systemen
In de oceaan zijn veel verschillende fascinerende ecosystemen (diepzee, koraalrif, mangrovebos, kustgebied of open water) met een enorme variatie aan biodiversiteit, die we nog lang niet allemaal kennen. We weten meer van de maan dan van de diepzee! En er worden nog elke dag nieuwe soorten ontdekt. Zo krijgen we nieuwe informatie over de relatie en verbondenheid tussen de verschillende soorten. Alles draait in de natuur om die verbondenheid, ook in de oceaan.
Door toedoen van de mens – overbevissing, (plastic)vervuiling, verzuring en klimaatopwarming bijvoorbeeld – worden ecosystemen echter bedreigd en vernietigd. Denk bijvoorbeeld maar eens aan de koraalriffen en mangrovebossen die in rap tempo verdwijnen. Op dit moment zijn er al zo’n 400 dode ecosystemen in zee, samen goed voor een oppervlakte van 245.000 km².
De grootste dode zones bevinden zich in de Golf van Mexico en de Oostzee. De dode zone in de Oostzee is anderhalf keer zo groot als Nederland. De zones ontstaan doordat het water afvalstoffen bevat die algenbloei stimuleren. Dit zijn de boosdoeners. Micro-organismen breken deze algen op de zeebodem af en hebben hierbij zoveel zuurstof nodig dat het water onbewoonbaar wordt voor zeedieren.
Klimaat- en oceaanopwarming
Alle klimaatontkenners ten spijt is het inmiddels wel bewezen dat klimaatverandering door menselijk handelen wordt veroorzaakt. Het wetenschappelijk onderzoek hiernaar heeft de Gouden Standaard toegekend gekregen, wat betekent dat de kans dat de wetenschappers ernaast zitten, ongeveer 1 op 3,5 miljoen is. De klimaatverandering heeft een groot effect op de oceaan – en dus op alle leven op aarde.
De klimaatverandering van nu is begonnen tijdens de Britse industriële revolutie, die sinds het einde van de 18e eeuw over de hele wereld navolging kreeg. Het gevolg hiervan was een enorme toename van CO2 in de atmosfeer en in de oceaan. Deze toename loopt parallel met de bevolkingsgroei, de stijging van het aantal slachtdieren en de broeikasgassen die zij produceren, kaalslag in de regenwouden, overbevissing en uitstoot door industrie en transport.
Ons wordt verteld dat duurzame energie de CO2-uitstoot helpt te verminderen. Maar groene energie is vaak niet zo duurzaam als wordt beweerd: deze komt voor 60% uit biomassa. Dat is niet zo goed voor het milieu als je zou denken. Tel daarbij op dat we de oppervlakte van Afrika nodig hebben om genoeg voedsel voor de slachtdieren te produceren én dat een derde van de visvangst uit de oceaan wordt gebruikt als visvoer, en het probleem is duidelijk.
We kunnen het tij nog keren. Als we allemaal zouden overstappen op een plantaardig dieet zouden we 76 procent minder landbouwgrond nodig hebben. Dat zou leiden tot 49% minder broeikasgasuitstoot, 50% minder verzuring van de oceaan en 50% minder opwarming van de aarde. Goed voor het klimaat, het milieu, de biodiversiteit én onze eigen gezondheid dus!
Oceaanverzuring
De oceaan verzuurt door de te hoge CO2-productie in een veel hoger tempo dan wetenschappers ooit voor mogelijk hadden gehouden. De oceaan neemt ruim 50% van alle CO2 op, maar kan dat nauwelijks nog bolwerken. Het gevolg is dat het water verzuurt, waardoor kalk oplost. Plankton, schelpdieren, zeesterren, zee-egels en koraal, gebruiken kalk als bouwmateriaal en hebben daar niet genoeg van. Hierdoor zullen deze organismen uiteindelijk sterven. Het duidelijkst is dit waar te nemen bij de koraalriffen.
De combinatie van verzuring en oceaanwateropwarming is funest, want als koraal afsterft, verliezen ook de zeedieren die daarvan afhankelijk zijn hun natuurlijke leefomgeving. En dat gaat in een sneltreinvaart van vele vierkante kilometers per jaar. Volgens wetenschappers zullen alle koraalriffen tegen 2060 verdwenen zijn. Het grootste rif ter wereld, het Groot Barrièrerif aan de oostkust van Australië, is al zo ziek dat dit zelfs vanuit satellieten is waar te nemen. Maar ook op kleinere schaal is het probleem waar te nemen: schelpen worden bijvoorbeeld steeds dunner. Hierdoor staat het voortbestaan van de biodiversiteit van al het oceaanleven onder enorme druk.
Hetzelfde geldt voor heel veel soorten plantaardig en dierlijk plankton die een kalkhoudend skeletje hebben. Dit plantaardige plankton (fytoplankton) is niet alleen de belangrijkste CO2-opnemer, maar zorgt voor ruim 50% van alle zuurstof op aarde. Het fytoplankton is dus de belangrijkste zuurstofbron op aarde, maar wordt bedreigd door de verzuring van de oceaan. Willen dieren en mensen kunnen overleven, dan zullen we dus duurzamer moeten gaan leven en zo min mogelijk broeikasgassen produceren.
Gelukkig is er een oplossing: veel minder vlees eten. Want de vee- en vleesindustrie is verantwoordelijk is voor bijna 20% van alle broeikasgassen. Eigenlijk moeten we ook stoppen met het eten van vis. Want wij zijn daarvan niet afhankelijk voor onze voedselvoorziening, maar 500 miljoen mensen in derdewereldlanden wel.
