Ocean Literacy
Ocean Literacy – of in het Nederlands oceaangeletterdheid – betekent jouw invloed op de oceaan en de invloed van de oceaan op jou. Dit zou volgens oceaanwetenschappers standaardlesstof op school moeten zijn. De oceaan is zo belangrijk voor de gezondheid van alle leven op aarde dat iedereen er kennis van zou moeten nemen. Dit is dan ook precies wat Sea First doet. Wij zijn een educatieve stichting die actief Ocean Literacy op scholen promoot met verschillende mooie lessen. En buiten de scholen om, ook met lezingen over het belang van de oceaan, de bedreigingen en – vooral ook – de oplossingen.
De aarde heeft één oceaan met veel functies
Onze planeet is voor ruim 70% bedekt met water en we kennen vijf grote oceaanbekkens: de Atlantische Oceaan, Stille Oceaan, Indische Oceaan, Arctische Oceaan en Antarctische Oceaan. Maar al deze oceanen zijn met elkaar verbonden en dus spreken we over één mondiale oceaan.
Door deze mondiale oceaan stroomt een verbonden en gesloten stroming, ook wel thermohaliene circulatie genoemd (of golfstroming, of oceaantransportband). Thermo staat voor temperatuur en haliene voor zoutgehalte. Het zoute en koude water in de poolgebieden is zwaar en zakt daardoor, waarmee het een onderwaterstroming in gang zet. Het oppervlaktewater wordt aangevuld door warm water vanuit de evenaar en ondergaat vervolgens hetzelfde proces. De oceaan is hierdoor een zeer belangrijke speler in het reguleren van ons klimaat.
Niet alleen wordt warm water zo verplaatst naar de poolgebieden, het verdampt ook. Dit verdampte water vormt wolken en komt uiteindelijk weer boven land neer in de vorm van regen, hagel of sneeuw. Regen of gesmolten sneeuw vindt via de rivieren haar weg terug naar de oceaan en neemt onderweg nieuwe voedingsstoffen en mineralen mee voor leven in de oceaan. Deze voedingsstoffen en mineralen komen onder andere uit sediment en van rivierbeddingen als gevolg van de stroming, maar kunnen ook via de uitwerpselen van zeevogels in de rivieren terechtkomen. Daarmee is de kringloop gesloten.
Wil je nog meer informatie over dit onderwerp?
Bekijk dan de thema’s Oceaanbelang, Klimaat en Biodiversiteit bij de themapagina’s!
De oceaan en het leven in de oceaan vormen kenmerken van de aarde
Kliffen en rotsformaties zijn ontstaan door erosie als gevolg van, onder andere, golfenergie of getijden. Door deze erosie komen er mineralen vrij. Dit gebeurt ook stroomafwaarts in de rivieren. Al deze mineralen vormen niet alleen voedingsstoffen voor het leven in de oceaan, maar creëren gezamenlijk ook het strand en andere kustgebieden.
Als gevolg van klimaatverandering stijgt de zeespiegel, wat een groot effect heeft op onze kustgebieden. Afhankelijk van hoe snel de mensheid zich hierop kan aanpassen, kan het desastreuze gevolgen hebben voor onze leefomgeving en de economie.
In de lange geschiedenis van onze planeet zijn stukken land drooggevallen die vroeger onder water stonden: zoals bijvoorbeeld de Dolomieten in Italië. Omringende landgebieden zijn weggezakt waardoor het water is weggelopen. We weten dit, omdat in de kalksteenrotsformaties van de Dolomieten bijvoorbeeld koraalfossielen teruggevonden zijn.
Wil je nog meer informatie over dit onderwerp?
Bekijk dan het thema Koraal en Mangrove bij de themapagina’s!
De oceaan heeft een grote invloed op weer en klimaat
De interactie tussen oceaan en atmosfeer reguleert het weer en klimaat. Onder andere de warmte-, water-, en koolstofkringlopen zijn hierin de grote spelers.
Het witte ijs in de poolgebieden reflecteert veel zonlicht. Daardoor is het daar kouder dan rondom de evenaar, waar het donkere water juist veel warmte kan absorberen. Het kost gelukkig veel meer energie om water op te warmen dan lucht; hierdoor zorgt de oceaan voor belangrijke klimaatstabilisatie. De warmte-uitwisseling tussen oceaan en atmosfeer resulteert in drastische lokale weerfenomenen, zoals de El Niño Southern Oscillation (ENSO), en kan effect hebben op moessons waardoor oogsten kunnen mislukken.
In de oceaan leven microscopisch kleine plantjes, het fytoplankton. Ze staan in de oceaan aan het begin van de voedselketen. Om biomassa aan te maken hebben ze heel veel CO2 nodig, en al doende scheiden ze zuurstof uit. In de voedselketen komt een gedeelte van de opgenomen CO2 ook weer vrij. Een ander gedeelte zal naar de diepzeebodem zinken, waar het voor lange tijd wordt opgeslagen. De oceaan functioneert dus als een biologische pomp en neemt gemiddeld per jaar meer CO2 op dan hij uitstoot. Daarmee helpt de oceaan de CO2 in de atmosfeer te verminderen. Nadeel is echter dat de oceaan hierdoor verzuurt!
Wil je nog meer informatie over dit onderwerp?
Bekijk dan het thema Klimaat bij de themapagina’s!
Sustainable Development Goal
Nummer 13: Klimaatverandering aanpakken
De oceaan heeft de aarde bewoonbaar gemaakt
Het oudste bewijs van leven stamt uit de oceaan. Dat maakt het erg waarschijnlijk dat al het leven daar ook is begonnen. Door de aanwezigheid van fotosynthese door eencellige organismen vulden de oceaan en de atmosfeer zich zo’n 3,5 miljard jaar geleden met zuurstof. Daarna volgden de meercelligen en uiteindelijk ook planten en dieren. Pas zo’n 500 miljoen jaar is er leven aan land ontstaan door prehistorische vissen die uit het water zijn gekropen.
En nog steeds bevinden zich in de oceanen bijzondere ecosystemen. Op grote dieptes is, ondanks de afwezigheid van zuurstof en licht en de extreem hoge druk, toch leven mogelijk. Rondom vulkanische ‘schoorstenen’ wordt de energie voor het leven niet uit fotosynthese gehaald, maar uit chemosynthese. Ook vandaag blijft de oceaan water, zuurstof, voedingsstoffen en klimaatregulatie leveren waardoor leven op het land nu nog redelijk aangenaam is.
Meer informatie over dit onderwerp?
Bekijk dan de thema’s Koraal en Mangrove, Biodiversiteit, Klimaat en Haaien bij de themapagina’s!
De oceaan ondersteunt een grote diversiteit aan leven en ecosystemen
Het leven onderwater is heel divers en varieert van heel kleine micro-organismen (zoals dierlijk en plantaardig plankton) tot het grootste dier dat we kennen: de blauwe vinvis. Het meest voorkomende leven in de oceaan zijn de micro-organismes. Ze staan niet voor niets aan de basis van de voedselketen. Daarom moeten ze ook snel kunnen groeien en zich voortplanten (of opdelen). Dit gebeurt soms wel meerdere keren per dag!
Beschikbaarheid van voedsel is een vereiste voor al het leven. De relatie en diversiteit van het leven in de oceaan definieert vervolgens weer het ecosysteem. Elke verandering in de omgeving of voedselketen heeft effect op ecosysteem en de biodiversiteit. Daarom is een grote biodiversiteit van essentieel belang voor de stabiliteit van een ecosysteem.
Ecosystemen zijn vaak geconcentreerd in een bepaald gebied, of zelfs een geologische tijd in de geschiedenis. Dit kan een gevolg zijn van externe, niet-biologische factoren, zoals beschikbaarheid van zuurstof, zoutgehalte, temperatuur, zonlicht, voedingsstoffen, druk, zuurtegraad of bodem. Maar ook factoren als waterdruk, dichtheid, getij of golfslag hebben invloed op ecosystemen.
Een heel aansprekend voorbeeld van een ecosysteem is het Great Barrier Reef aan de oostkust van Australië. Naast dit soort mooie koraalriffen kennen we veel meer ecosystemen, zoals poolgebieden, mangrove- en kelpbossen, kustgebieden, maar ook op duizenden meters diepte zijn functionele ecosystemen ontdekt.
Wil je meer informatie over dit onderwerp?
Bekijk dan de thema’s Koraal en Mangrove, Biodiversiteit en Haaien bij de themapagina’s!
De oceaan en mensen zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden
Of je nu aan de kust woont of niet, je maakt dagelijks gebruik van oceaandiensten. Denk hierbij aan de zuurstof die we nodig hebben om in leven te blijven. Of aan water dat uit de oceaan is verdampt en als regen of sneeuw onze zoetwatervoorziening aanvult, waardoor we gewassen kunnen verbouwen. Ongeveer 1 miljard mensen wereldwijd is zelfs afhankelijk van de oceaan voor hun voedselvoorziening.
De oceaan is nog om andere redenen belangrijk. Zonder bepaalde mariene organismen zouden we nu bijvoorbeeld ook geen moderne medicijnen voor ziektes als kanker en HIV-AIDS hebben. En ook voor het onderzoek naar een vaccin tegen COVID-19 spelen mariene organismen een belangrijke rol. De oceaan is, net als tropisch regenwoud, een bron van organismen voor nieuwe potentiële medicijnen.
In Nederland geven we jaarlijks miljoenen euro’s uit aan kustbescherming. Dit is niet zonder reden, want ruim 60% van de Nederlandse bevolking wordt geclassificeerd als wonend in kustgebieden. Kustgebieden hebben daarnaast een groot economisch belang. Veel van de wereldwijde handelsroutes lopen via de oceaan. Daarom liggen veel megasteden wereldwijd ook in kustgebieden. De economische waarde van de oceaan zelf wordt op minstens $ 24 biljoen geschat, en daarnaast komt nog eens ruim $ 2,5 biljoen per jaar uit kustgebieden.
Wil je meer informatie over dit onderwerp?
Bekijk dan de thema’s Vervuiling, Dierenwelzijn, Oceaanbelang en Gezonde oceaan bij de themapagina’s!
De oceaan is grotendeels onontgonnen
Het lijkt misschien alsof we veel weten over de oceaan, maar niets is minder waar. Slechts 5% van de oceaan is verkend. De gehele oceaanbodem is met een resolutie van 5 km in kaart gebracht, en minder dan 0,05 % in voldoende detail om er iets zinvols mee te doen. Ter illustratie: we hebben de oceaan minder gedetailleerd in kaart gebracht dan de maan, Mars of Venus.
Wil de mens overleven, dan is het cruciaal om de oceaan beter te kunnen begrijpen. De afgelopen 50 jaar is ons gebruik van oceaanmiddelen en -diensten enorm gestegen. Het is dus van groot belang dat we begrijpen wat onze impact hiervan is, maar ook welke mogelijkheden het biedt.
Het onderzoeken van de oceaan en het ontwikkelen van nieuwe technologie en inzichten, vergt een goede samenwerking tussen diverse beroepen. Niet alleen biologen en marien biologen, maar ook klimatologen, meteorologen, geologen, chemici, natuurkundigen, computerprogrammeurs, engineers, en nog veel meer.
Wil je nog meer informatie over dit onderwerp?
Bekijk dan de thema’s Oceaanbelang, Gezonde oceaan bij de themapagina’s!